ଜେନାପୁର :୨୬/୮(ସନ୍ଧାନ ନ୍ୟୁଜ )ଇତିହାସ କେବଳ ତାରିଖ ଓ ଘଟଣାର ସମାହାର ନୁହେଁ; ଇତିହାସ ହେଉଛି ସେହି ଅମର ତ୍ୟାଗର କାହାଣୀ, ଯାହା ଏକ ଜାତିର ସ୍ୱାଭିମାନକୁ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଜୀବନ୍ତ ରଖେ। ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ସେହି ରକ୍ତରଞ୍ଜିତ ଇତିହାସରେ ବାଜି ରାଉତଙ୍କ ନାମ ଏକ ଅମର ଅଧ୍ୟାୟ। ଜେନାପୁର ବୃନ୍ଦାଦେଇପୁର ହାଟ ପଡ଼ିଆର ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳ ପଡ଼ିଆରେ ନିର୍ମିତ ସହିଦ ସ୍ମାରକୀ ପୀଠ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେହି ଅଦମ୍ୟ ସାହସ, ଦେଶପ୍ରେମ ଓ ବଳିଦାନର ନିରବ ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଛି।
‘ସହିଦ ବାଜି ରାଉତ ସ୍ମୃତି ସଂସଦ’ ପକ୍ଷରୁ ନିର୍ମିତ ଏହି ସ୍ମାରକୀ କେବଳ ଏକ ପଥରର ସ୍ମୃତିଚିହ୍ନ ନୁହେଁ; ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ତ୍ୟାଗ, ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଆକାଂକ୍ଷାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ।୧୧ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୮। ମଧ୍ୟରାତ୍ରି। ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀର ନୀଳକଣ୍ଠପୁର ଘାଟ। ଅନ୍ଧାର ରାତିର ନିରବତାକୁ ଚିରି ଇଂରେଜ ପୋଲିସ ନଦୀ ପାର ହେବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲା। ଘାଟରେ ଥିଲେ ମାତ୍ର ୧୨ ବର୍ଷର ବାଳକ ବାଜି ରାଉତ।
ବୟସ ଛୋଟ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଛାତିରେ ଥିଲା ଅସୀମ ସାହସ। ଇଂରେଜ ପୋଲିସକୁ ନଦୀ ପାର କରାଇବାକୁ ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ମନା କରିଦେଲେ। ନିରସ୍ତ୍ର ବାଳକର ସେହି ନିର୍ଭୀକ ପ୍ରତିରୋଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଇଂରେଜ ପୋଲିସ ଗୁଳି ଚଳାଇଲା।
ସେହି ନିର୍ମମ ଗୁଳିରେ ବାଜି ରାଉତଙ୍କ ସହ ହୁରୁଷି ପ୍ରଧାନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଲ୍ଲିକ, ରଘୁ ନାଏକ, ଗୁରି ନାଏକ, ନଟ ମଲ୍ଲିକ ଓ ଫଗୁ ସାହୁ”ମୋଟ ସାତଜଣ ଦେଶପ୍ରେମୀ ସହିଦ ହୋଇଥିଲେ।
ସେହି ରାତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀର ଜଳ କେବଳ ଜଳ ନଥିଲା; ତାହାରେ ମିଶିଥିଲା ସାତଜଣ ସହିଦଙ୍କ ରକ୍ତ। ଆଉ ସେହି ରକ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ସ୍ୱାଧୀନତାର ଆହୁରି ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷା।ଇଂରେଜ ପୋଲିସ ସହିଦମାନଙ୍କ ମୃତଦେହକୁ ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମ ପାଇଁ ନେବାକୁ ଚାହିଁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳର ନେତାମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ। ସେହି ରାତିରେ ମୃତଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ନୌକାରେ ରଖି ନୀଳକଣ୍ଠପୁର ଘାଟରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀପଥରେ ଜେନାପୁର ଅଣାଯାଇଥିଲା। ଜେନାପୁରରୁ ରେଳ ଯୋଗେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କଟକ ନିଆଯାଇଥିଲା।
କଟକରେ ଭଗବତୀ ଚରଣ ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କ ପିଠାପୁରସ୍ଥିତ ଘରେ ସହିଦମାନଙ୍କ ମୃତଦେହ ରଖାଯାଇଥିଲା। ପରେ ବଳଦଗାଡ଼ିରେ ମୃତଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ରଖି ସହର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିଶାଳ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିଲା।
ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ରାସ୍ତାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଜମା ହୋଇଥିଲେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ। ସହିଦମାନଙ୍କ ଶେଷ ଦର୍ଶନ ସହିତ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଜଳି ଉଠିଥିଲା ଇଂରେଜ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ପ୍ରତିବାଦର ଅଗ୍ନିଶିଖା।୧୩ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୮। କଟକର ଖାନନଗର କାଠଯୋଡ଼ି ନଦୀକୂଳ। ଏକାଠି ଦାହ କରାଗଲା ସାତଜଣ ସହିଦଙ୍କ ମରଶରୀର। ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟ, ଅନନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ, ରବି ଘୋଷଙ୍କ ସମେତ ବହୁ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଓ ନେତା ସେହି ଐତିହାସିକ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇଥିଲେ।
ସେହି ଜଳନ୍ତା ମଶାଣି ଜୁଇକୁ ଦେଖି କବି ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଝରିଥିଲା ସେହି ଅମର ପଙ୍କ୍ତି
ସେହି ଜୁଇର ନିଆଁ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଭିଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଆଲୋକ ନିଭିନାହିଁ। ସେହି ଆଲୋକ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଆହୁରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥିଲା।ଆଜି ବୃନ୍ଦାଦେଇପୁରର ସହିଦ ସ୍ମାରକୀ ପୀଠ ସେହି ଇତିହାସକୁ ନିରବରେ କହିଚାଲିଛି। ଏଠାକୁ ଆସୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଢ଼ିକୁ ଏହା ମନେ ପକାଇଦିଏ “ସ୍ୱାଧୀନତା ଆମକୁ ଉପହାରରେ ମିଳିନାହିଁ; ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ଅସଂଖ୍ୟ ଅଜଣା ଓ ଅମର ଦେଶପ୍ରେମୀଙ୍କ ରକ୍ତ, ତ୍ୟାଗ ଓ ବଳିଦାନ।
ବାଜି ରାଉତଙ୍କ ବୟସ ଥିଲା ଛୋଟ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସାହସ ଥିଲା ହିମାଳୟଠାରୁ ବିଶାଳ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ—ଦେଶପ୍ରେମ ପାଇଁ ବୟସ ନୁହେଁ, ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ଏକ ନିର୍ଭୀକ ହୃଦୟ।
ବାଜି ରାଉତ ନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସାହସ ଆଜି ବି ଜୀବନ୍ତ।
ସାତ ସହିଦଙ୍କ ଦେହ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବଳିଦାନର ଆଲୋକ ଆଜି ବି ଅମର।
ଆଉ ବୃନ୍ଦାଦେଇପୁରର ଏହି ସ୍ମାରକୀ—ସେହି ଅମର ଇତିହାସର ନିରବ ପ୍ରହରୀ।
(ପ୍ରଶାନ୍ତ ସାମଲ )
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିନିଧି
ଦୂରଭାଷ =୮୬୫୮୭୨୫୭୯୯
