ଓଡ଼ିଆ ଧର୍ମ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ରହିଛି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱ। ଏହି ପବିତ୍ର ମାସର ଶେଷ ପାଞ୍ଚଦିନକୁ ପଞ୍ଚୁକ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭକ୍ତି, ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି, ସଂଯମ, ସେବା ଓ ମାନବିକତାର ଏକ ମହାନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅବସର। ପଞ୍ଚୁକ ଆସିଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଗାଁଠୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିର ଏକ ଅପୂର୍ବ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ମନ୍ଦିରରେ ଘଣ୍ଟ, ଶଙ୍ଖ ଓ ହରିନାମର ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେବା ସହ ଘରେ ଘରେ ଦୀପଦାନ, ପୂଜାପାଠ ଓ ଭଜନ କୀର୍ତ୍ତନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ବିଶେଷକରି ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପଞ୍ଚୁକର ପାଞ୍ଚଦିନରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ବେଶ, ବାଙ୍କଚୂଡ଼ା ବେଶ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ ବେଶ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନୃସିଂହ ବେଶ ଓ ରାଜରାଜେଶ୍ୱର ବା ସୁନାବେଶ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ପରମ୍ପରା ଆମକୁ ନିଜର ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ସହ ଜୀବନରେ ସତ୍ୟ, ଶାନ୍ତି ଓ ସଂଯମର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ କେବଳ ଉପବାସ, ପୂଜାପାଠ କିମ୍ବା ମନ୍ଦିର ଦର୍ଶନରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ବରଂ ମନରୁ ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ, ଈର୍ଷା ଓ ଲୋଭକୁ ଦୂର କରିବା, ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖକୁ ବୁଝିବା ଓ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ବଜାୟ ରଖିବା ହିଁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ। ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ସହ ମଣିଷର ସେବା କରିବା ଆମର ଜୀବନର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେବା ଉଚିତ। ଆଜିର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ଜୀବନରେ ମଣିଷ ଅନେକ ସମୟରେ ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ଓ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛି। ଏପରି ସମୟରେ ପଞ୍ଚୁକ ଆମକୁ ନିଜ ଭିତରକୁ ଫେରିବା, ପରିବାରକୁ ସମୟ ଦେବା, ବୟସ୍କଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବା ଓ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିକୁ ଆମର ଧାର୍ମିକ ତଥା ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ସହ ପରିଚିତ କରାଇବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ଭୋକିଲାଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦାନ, ଅସହାୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ, ରୋଗୀଙ୍କୁ ସେବା ଓ ନିରାଶ୍ରୟଙ୍କ ମୁହଁରେ ହସ ଫୁଟାଇବା ହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା। ମନ୍ଦିରରେ ଦୀପ ଜାଳିବା ସହ ଅନ୍ୟର ଜୀବନରେ ଆଶାର ଆଲୋକ ଜାଳିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ହେବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ନଦୀ, ପୋଖରୀ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳାଶୟକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ରଖିବା, ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଓ ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ବଜାୟ ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଜଣେ ପୋଲିସ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ମୋର ବିଶ୍ୱାସ, ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି, ସୁରକ୍ଷା, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଭାଇଚାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଆମକୁ ଜାତି, ଧର୍ମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଭେଦଭାବ ଭୁଲି ଏକତାର ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧିଥାଏ। ତେଣୁ ପଞ୍ଚୁକକୁ କେବଳ ପାଞ୍ଚଦିନର ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭାବେ ନ ଦେଖି ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆପଣାଇବା ଆବଶ୍ୟକ। ଭକ୍ତି, ସଂଯମ, ସେବା, ସତ୍ୟ ଓ ମାନବିକତାକୁ ଜୀବନର ଆଧାର କରିପାରିଲେ ହିଁ ପଞ୍ଚୁକ ପାଳନର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା ରହିବ। ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନିକଟରେ ମୋର ପ୍ରାର୍ଥନା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି, ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ମାନବିକତାର ଆଲୋକ ଭରିଦିଅନ୍ତୁ। ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ।
ଡଃ ସତ୍ୟଜିତ ନାୟକ, ଆଇପିଏସ୍



