କୁଟିର ଶିଳ୍ପ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୈତିକ ଯାତ୍ରା: ଏକ ଅଧ୍ୟୟନ”

ଓଡ଼ିଶାର କୁଟିର ଶିଳ୍ପ କେବଳ ଏକ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନ ଦର୍ଶନର ପ୍ରତିଫଳନ। ପୁରୀ, କଟକ, ସମ୍ବଲପୁର, ବଲାଙ୍ଗୀର ଓ କୋରାପୁଟ ଭଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ବିକଶିତ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ବସ୍ତ୍ର ଶିଳ୍ପ, ଧାତୁ ଓ କାଠ ଶିଳ୍ପ ଗାଁ ଜୀବନ ସହ ଗଭୀର ଭାବେ ଜଡିତ। “ଶ୍ରମ ହିଁ ସାଧନା” — ଏହି ଭାବନା ଉପରେ ଓଡ଼ିଶାର କୁଟିର ଶିଳ୍ପ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଛି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଓଡ଼ିଶାର ମଠ, ମନ୍ଦିର ଓ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ କୁଟିର ଶିଳ୍ପର କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ। ପତ୍ତଚିତ୍ର, ତାଲପତ୍ର ଶିଳ୍ପ, ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ର, ପିପିଲି ଚାନ୍ଦୁଆ — ଏହାମାନେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆସ୍ଥା ସହିତ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବିକାର ଆଧାର ଥିଲେ। ଏହି କୁଟିର ଶିଳ୍ପ ପ୍ରଣାଳୀ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାବଲମ୍ବନ, ସାମୁହିକତା ଓ ସାମାଜିକ ସମତାକୁ ମଜବୁତ କରିଛି। ଭାରତୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ତାମିଲନାଡୁ, ଗୁଜରାଟ ଓ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର କୁଟିର ଶିଳ୍ପକୁ ଶିଳ୍ପ ନୀତି, ବଜାର ସଂଯୋଗ ଓ ରପ୍ତାନି ସହିତ ଯୋଡ଼ି ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛନ୍ତି। ତାମିଲନାଡୁର ହାତକଳା ବସ୍ତ୍ର, ଗୁଜରାଟର ଗ୍ରାମୀଣ ଉଦ୍ୟମ ଓ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ସ୍ୱୟଂସହାୟତା ଗୋଷ୍ଠୀ ଆଧାରିତ କୁଟିର ଶିଳ୍ପ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାଦାୟକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଜାପାନ, ଚୀନ୍ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆର କୁଟିର ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ ଇତିହାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୌରବମୟ। ଜାପାନର “ମିଙ୍ଗେଇ” ଆନ୍ଦୋଳନ କୁଟିର ଶିଳ୍ପକୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୌରବ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିଛି। ଚୀନ୍ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆରେ ଗ୍ରାମୀଣ କୁଟିର ଶିଳ୍ପକୁ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ବିଶ୍ୱ ବଜାର ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏହି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅନୁଭବ ଏକ ଦିଗଦର୍ଶନ। ଯଦି କୁଟିର ଶିଳ୍ପକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୂଲ୍ୟ, ସ୍ଥାନୀୟ ପରିଚୟ ଓ ଆଧୁନିକ ବଜାର ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ତେବେ ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ଅଧିକ ସମତାମୂଳକ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ହେବ ଶେଷରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, କୁଟିର ଶିଳ୍ପ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ କେବଳ ଆୟର ଉତ୍ସ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥନୀତିର ଆଧାର। ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରମ, ସାଧନା ଓ ସେବା — ତିନୋଟି ଏକାତ୍ମ।