ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବପର୍ବାଣୀ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆଚାର-ବିଚାରର ସମାହାର ନୁହେଁ; ଏହା ଆମ ମାଟି, ମଣିଷ, ପରିବାର, କୃଷି ଓ ଖାଦ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତିଛବି। ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନରେ ଏମିତି ଅନେକ ପର୍ବ ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ପୂଜା ସହିତ ଜଡ଼ି ରହିଛି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ପରମ୍ପରା। ସେହିପରି ଏକ ଭାବନାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ଦ୍ୱିତୀୟା ଓଷା ବା ଦୂତିଆ ଓଷା ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଘାଣ୍ଟ ତରକାରୀ। ଆଶ୍ୱିନ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟା ଓଷାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୂତିଆ ଓଷା, ପୁଅଜିଉଁତିଆ ବା ଜିଉତିଆ ଓଷା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଓଷାରେ ମା’ମାନେ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସୁସ୍ଥତା, ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁଖମୟ ଜୀବନ ପାଇଁ ବ୍ରତ ଓ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକ ମହିଳା ନିର୍ଜଳା ଉପବାସ କରି ଦୂତିବାହନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହାର ମୂଳରେ ରହିଛି ମା’ର ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ଭଲପାଇବା ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳକାମନା।
ମା’ର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଏକ ନିଷ୍ଠାର ବ୍ରତ
ଦ୍ୱିତୀୟା ଓଷାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି ମାତୃତ୍ୱର ତ୍ୟାଗ ଓ ମମତା। ଜଣେ ମା’ ନିଜ ଶରୀରର କଷ୍ଟକୁ ଭୁଲି ସନ୍ତାନର ଭଲ ପାଇଁ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏହି ଭାବନା କୌଣସି ଏକ ଦିନ କିମ୍ବା ଏକ ପିଢ଼ିରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଓଡ଼ିଆ ପରିବାରରେ ଚାଲିଆସୁଥିବା ଏକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ।
ଆଜିର ଦ୍ରୁତ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ପର୍ବ ଆମକୁ ପୁଣି ଏକାଠି କରେ। ଘରର ବଡ଼ମାନେ ଛୋଟମାନଙ୍କୁ ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ କହନ୍ତି, ପୂଜା ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଘର ଭିତରେ ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ପାରିବାରିକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଦ୍ୱିତୀୟା ଓ ଘାଣ୍ଟ—ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ
ଦ୍ୱିତୀୟା ଓଷାର କଥା ଆସିଲେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମନରେ ଆପେଆପେ ଭାସିଉଠେ ଘାଣ୍ଟ ତରକାରୀର ମହକ। ଓଡ଼ିଆ ଘରର ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ କେବଳ ଏକ ତରକାରୀ ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ଆମ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ, କୃଷି ସଂସ୍କୃତି ଓ ମିଳିମିଶି ରହିବାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରତୀକ। ସାଧାରଣତଃ ଘାଣ୍ଟରେ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ପନିପରିବା, କନ୍ଦମୂଳ, ଡାଲି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମିଶାଯାଏ। ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ସାମଗ୍ରୀ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀରେ ତଫାତ ଦେଖାଯାଏ। କେତେକ ପରିବାରରେ ଏହାରେ ୨୧ ପ୍ରକାର ପନିପରିବା ବ୍ୟବହାର କରିବାର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। କଖାରୁ, କଞ୍ଚା କଦଳୀ, ପଣସ, ସାରୁ, ଓଉ, ପୋଟଳ, ବାଇଗଣ, ପପୟା, ଆଳୁ, ମାଟିଆଳୁ, ପାଣି କଖାରୁ, ବିନ୍ସ, ବିଭିନ୍ନ ଡାଲି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶୀ ପନିପରିବା ଏହି ଘାଣ୍ଟକୁ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ସ୍ୱାଦ ଦେଇଥାଏ। ପଞ୍ଚଫୁଟଣ, ଜିରା, ଲଙ୍କା ଓ ଦେଶୀ ମସଲାର ମହକ ଏହାକୁ ଆହୁରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରିଥାଏ।
ଗୋଟିଏ ହାଣ୍ଡିରେ ଓଡ଼ିଶାର କୃଷି ସଂସ୍କୃତି
ଘାଣ୍ଟ ତରକାରୀକୁ ମୁଁ ଓଡ଼ିଶାର କୃଷି ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ‘ଖାଦ୍ୟ ଚିତ୍ର’ ବୋଲି ମନେ କରେ। ଗୋଟିଏ ହାଣ୍ଡିରେ ଯେତେବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପନିପରିବା ଏକାଠି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା କେବଳ ସ୍ୱାଦର ସମନ୍ୱୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମ କୃଷିଜୀବନର ବିବିଧତାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଓଡ଼ିଶାର ଜୈବ ବିବିଧତା ଓ କୃଷି ପରମ୍ପରା ବହୁତ ସମୃଦ୍ଧ। ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଧାନ, ଡାଲି, ତୈଳବୀଜ, କନ୍ଦମୂଳ, ମିଲେଟ୍ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ ଫସଲ ଚାଷ ହୋଇଆସୁଛି। ଏହି କୃଷି ବିବିଧତା ଆମ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ଘାଣ୍ଟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପନିପରିବା ଆମକୁ ଆମ ଚାଷୀଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇଦିଏ। ଖେତରେ ଚାଷୀଙ୍କ ପରିଶ୍ରମ, ବର୍ଷାର ଅପେକ୍ଷା, ମାଟିର ଉର୍ବରତା ଓ ଋତୁର ଅବଦାନ—ସବୁକିଛି ଯେପରି ଏହି ଖାଦ୍ୟରେ ମିଶିଯାଏ।
ସ୍ୱାଦ ସହ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସନ୍ଦେଶ
ଘାଣ୍ଟର ଆଉ ଏକ ବିଶେଷତା ହେଉଛି ଏଥିରେ ଏକାଧିକ ପ୍ରକାର ପନିପରିବା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ତେଣୁ ଏହା ଆମ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ବିବିଧତାର ଏକ ଉଦାହରଣ। ଦ୍ୱିତୀୟା ଘାଣ୍ଟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ପରିବା ଓ ଡାଲିର ବ୍ୟବହାରକୁ ନେଇ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଚେତନତାର ଦିଗଟି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ତେବେ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ଆଜିର ଜୀବନଶୈଳୀ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରି ଖାଇବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅତ୍ୟଧିକ ତେଲ, ଲୁଣ କିମ୍ବା ମସଲା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସ୍ଥାନୀୟ ଓ ଋତୁକାଳୀନ ପନିପରିବାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆମ ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଅଧିକ ସୁସ୍ଥ ଦିଗରେ ନେଇପାରେ।
ଝିଅ ଘରକୁ ପରିବା ପଠାଇବାର ପରମ୍ପରା
ଦ୍ୱିତୀୟା ଘାଣ୍ଟ ସହିତ ଆଉ ଏକ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ଝିଅ ଘରକୁ ପନିପରିବା ପଠାଇବା। ବିବାହ ପରେ ଝିଅ ଯଦି ଦୂର ଘରେ ରହୁଥାଏ, ତଥାପି ବାପଘର ତାକୁ ଭୁଲିଯାଏ ନାହିଁ। ଓଷା ପର୍ବରେ ପନିପରିବା, ଘାଣ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘରୋଇ ଖାଦ୍ୟ ପଠାଇବାର ପରମ୍ପରା ଝିଅ ପ୍ରତି ବାପଘରର ମମତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହା ମୋତେ ଓଡ଼ିଆ ପରିବାରର ସେହି ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ—ଦୂରତା ବଢ଼ିପାରେ, କିନ୍ତୁ ସମ୍ପର୍କର ଉଷ୍ମତା କେବେ କମେ ନାହିଁ।
ପଡ଼ୋଶୀଠାରୁ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଘାଣ୍ଟ
ଘାଣ୍ଟ ତରକାରୀର ସବୁଠାରୁ ମଧୁର ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ଏହାକୁ ଏକାକୀ ଖାଇବା ନୁହେଁ, ବାଣ୍ଟି ଖାଇବା। ପରିବାରର ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ବସି ଖାଇବା, ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କୁ ଦେବା, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ଘରକୁ ପଠାଇବା—ଏହି ପରମ୍ପରା ଆମ ସାମାଜିକ ଏକତାକୁ ମଜବୁତ କରେ। ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଆଧୁନିକ ଜୀବନରେ ଏକାଠି ବସି ଖାଇବାର ସମୟ କମିଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ଏପରି ପର୍ବ ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ଖାଦ୍ୟ କେବଳ ଭୋକ ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ସମ୍ପର୍କ ଯୋଡ଼ିବାର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଧ୍ୟମ।
ପରମ୍ପରାକୁ ନୂଆ ପିଢ଼ି ପାଖକୁ ନେବା
ଆମର ପରମ୍ପରା ସେତେବେଳେ ଜୀବନ୍ତ ରହିବ, ଯେତେବେଳେ ନୂଆ ପିଢ଼ି ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବ। କେବଳ ପୂଜା କରିବା କିମ୍ବା ଘାଣ୍ଟ ରାନ୍ଧିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ଏହା ପଛରେ ଥିବା ମାତୃତ୍ୱ, ପରିବାର, କୃଷି, ପ୍ରକୃତି ଓ ସାମାଜିକ ସହଯୋଗର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା ଦରକାର। ଆମେ ଯଦି ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କୁ କହିପାରିବା ଯେ ଗୋଟିଏ ଘାଣ୍ଟ ହାଣ୍ଡିରେ କେବଳ ପନିପରିବା ନୁହେଁ, ରହିଛି ଚାଷୀଙ୍କ ପରିଶ୍ରମ, ମା’ର ମମତା, ଜେଜେମା’ଙ୍କ ରୋଷେଇ ଜ୍ଞାନ, ପରିବାରର ଏକତା ଓ ଓଡ଼ିଶାର ମାଟିର ଗନ୍ଧ—ତେବେ ସେମାନେ ନିଜ ସଂସ୍କୃତିକୁ ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବେ।
ଘାଣ୍ଟର ହାଣ୍ଡିରେ ଏକତାର ଦର୍ଶନ
ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଘାଣ୍ଟ ତରକାରୀ ଆମ ସମାଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉପମା। ଗୋଟିଏ ହାଣ୍ଡିରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପନିପରିବା ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ହରାଇନଥାଇ ଏକାଠି ହୋଇ ଏକ ନୂଆ ସ୍ୱାଦ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସେହିପରି ଏକ ସମାଜରେ ଭିନ୍ନ ଭାଷା, ଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାଧାରା, ଭିନ୍ନ ପେଶା ଓ ଭିନ୍ନ ଜୀବନଶୈଳୀର ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏକାଠି ରହିଲେ ହିଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସମାଜ ଗଠନ ହୋଇପାରେ।
ଘାଣ୍ଟ ଆମକୁ ଏହି ସରଳ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ—ବିବିଧତା ହିଁ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଏକତା ହିଁ ଶକ୍ତି।
ଶେଷ କଥା
ଦ୍ୱିତୀୟା ପୂଜା ଓ ଘାଣ୍ଟ ତରକାରୀ ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନର ଏକ ଏମିତି ଅଧ୍ୟାୟ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ସହିତ ମମତା, ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପରମ୍ପରା ସହିତ ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ପରିବାର ସହିତ ସମାଜ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛି। ଦ୍ୱିତୀୟା ଓଷାର ପବିତ୍ରତା ଆମକୁ ମା’ର ତ୍ୟାଗ ମନେ ପକାଏ। ଘାଣ୍ଟ ତରକାରୀ ଆମକୁ ଆମ ମାଟି ଓ ଚାଷୀଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ିଥାଏ। ଏବଂ ଏହାକୁ ବାଣ୍ଟି ଖାଇବାର ପରମ୍ପରା ଆମକୁ ଶିଖାଏ—ସୁଖ ସେତେବେଳେ ଅଧିକ ମଧୁର ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ତାହାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବାଣ୍ଟି ନିଆଯାଏ। ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟାରେ ଆମେ କେବଳ ଏକ ପରମ୍ପରା ପାଳନ ନକରି, ଏହାର ମୂଳ ଆତ୍ମା—ମାତୃତ୍ୱର ସମ୍ମାନ, ପରିବାରର ଏକତା, ଚାଷୀଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା, ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ଓ ସମାଜ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ—କୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନରେ ଧାରଣ କରିବା। ଦ୍ୱିତୀୟାର ଘାଣ୍ଟର ମହକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆ ଘରେ ମମତା, ସ୍ନେହ ଓ ଏକତାର ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଦେଉ।
