ସମନ୍ୱିତ ଜୀବିକା ସୁରକ୍ଷା, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଓ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦରିଦ୍ରତାର ଶେଷ ପଥ

ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାରେ ଦରିଦ୍ରତା କେବଳ ଆୟର ଅଭାବ ନୁହେଁ, ଏହା ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ଆଶାର ଅଭାବ ସହିତ ଗଭୀରଭାବେ ସଂପୃକ୍ତ। ଋଗ୍ବେଦରେ କୁହାଯାଇଛି— “ଅନ୍ନମ୍ ବ୍ରହ୍ମ”—ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ନ ହେଉଛି ଜୀବନର ମୂଳ ଆଧାର। ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ କୃଷି, ପଶୁପାଳନ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ସମନ୍ୱୟ ରଖିଲେ ମାତ୍ର ସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି ସମ୍ଭବ।ନୋବେଲ ବିଜେତା ଅଭିଜିତ ବାନାର୍ଜୀ ଓ ଏଷ୍ଟର ଡ଼ୁଫ୍ଲୋଙ୍କ Poor Economics ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥନୀତିର ଭାଷାରେ ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ—ଦରିଦ୍ରତା ହେଉଛି ଦୈନନ୍ଦିନ ଅନିଶ୍ଚିତତାର ଫଳ, ଏବଂ ଏହାର ସମାଧାନ ମଧ୍ୟ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବାରେ ଲୁଚିଥାଏ। ଓଡ଼ିଶା: ପ୍ରାକୃତିକ ଧନରୁ ଜୀବିକା ସୁରକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ସମୁଦ୍ର ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ଧନୀ ଓଡ଼ିଶା ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି “ସମ୍ଭାବନା ଥିବା ଦରିଦ୍ରତା”ର ପରିଚୟ ବୋହିଆସୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଗତ ଦୁଇ ଦଶକରେ ଦରିଦ୍ରତା ହ୍ରାସ, ବହୁମାତ୍ରିକ ଗରିବୀ ସୂଚକରେ ଉନ୍ନତି, ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଜନାର ବିସ୍ତାର—ଏସବୁ ଦେଖାଉଛି ଯେ ରାଜ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ସଠିକ୍ ପଥରେ ଆଗୁଆଁ ହେଉଛି। ତଥାପି ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳ, ଛୋଟ ଓ ସୀମାନ୍ତ ଚାଷୀ, ଭୂମିହୀନ ଶ୍ରମିକ, ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ଓ ସହରୀୟ ଅସଂଗଠିତ କାର୍ମିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବିକା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ।କୃଷି, ଉଦ୍ୟାନ, ପଶୁ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ: ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥନୀତିର ଆଧାର ଭାରତୀୟ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ କୃଷକ “ଅନ୍ନଦାତା”—ସେ କେବଳ ଉତ୍ପାଦକ ନୁହେଁ, ସମାଜର ପୋଷକ। ଓଡ଼ିଶାରେ କୃଷିକୁ ଯଦି ଜଳବାୟୁ ସହନଶୀଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ଉଦ୍ୟାନ କୃଷି, ପଶୁପାଳନ ଓ ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ତେବେ ଏକ ଏକୀକୃତ ଜୀବିକା ମଡେଲ୍ ଗଠିତ ହୋଇପାରିବ।ବହୁଦ୍ଦେଶୀୟ ବଡ଼ ବନ୍ଧ, ଛୋଟ ଜଳସଂଗ୍ରହ ଯୋଜନା, କମାଣ୍ଡ ଏରିଆ ବିକାଶ ଓ ମାଇକ୍ରୋ-ଇରିଗେସନ୍ କେବଳ ଜଳ ଯୋଗାଣ ନୁହେଁ, ଚାଷୀଙ୍କ ମନରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଜଳ ଥିଲେ ଫସଲ ବିବିଧିକରଣ, ଉଦ୍ୟାନ କୃଷି, ଦୁଗ୍ଧ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ସମ୍ଭବ—ଏହାଇ ଦରିଦ୍ରତାର ମୂଳ ଔଷଧ।ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବିକା ସୁରକ୍ଷା ଓ କଟେଜ୍ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରି:ଗାନ୍ଧୀଜୀ କହିଥିଲେ—ଭାରତର ଆତ୍ମା ଗାଁରେ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶାର ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ହସ୍ତତନ୍ତ, କୋରାପୁଟର ଜୈବିକ ଉତ୍ପାଦ, କଳାହାଣ୍ଡିର ମିଲେଟ୍, କଟକର ଫିଲିଗ୍ରି—ଏସବୁ କେବଳ ସଂସ୍କୃତି ନୁହେଁ, ଜୀବିକାର ଶକ୍ତ ଆଧାର।ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବିକା ସୁରକ୍ଷା ମ୍ୟାପିଂ, ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପଦ ଭିତ୍ତିକ ଶିଳ୍ପ, ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାର ସହିତ ସଂଯୋଗ ହେଲେ ଓଡ଼ିଶାର କଟେଜ୍ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରି ବିଶ୍ୱ ମାନଚିତ୍ରରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରିପାରିବ।ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ କୌଶଳ: ମାନବ ପୁଞ୍ଜରେ ନିବେଶ:Poor Economics ଆମକୁ ମନେ ପକାଏ—ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ନିବେଶ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅର୍ଥନୀତିକ ନିବେଶ। ସୁସ୍ଥ ଶରୀର ଓ ଦକ୍ଷ ମନ ବିନା କୌଣସି ଜୀବିକା ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। କୌଶଳ ତାଲିମ, ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଚାହିଦା ସହିତ ଯୋଡ଼ାଗଲେ, ଓଡ଼ିଶାର ଯୁବଶକ୍ତି ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ କାର୍ମିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରିବ। ଦରିଦ୍ରତା ନିରାକରଣ କେବଳ ଏକ ଆର୍ଥିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହା ଏକ ନୈତିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦାୟିତ୍ୱ। ଯେତେବେଳେ ନୀତି, ପ୍ରମାଣ, ପ୍ରକୃତି ଓ କରୁଣା ଏକତ୍ର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦରିଦ୍ରତା ଇତିହାସ ହୋଇଯାଏ। ସମନ୍ୱିତ ଜୀବିକା ସୁରକ୍ଷା, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନଦଣ୍ଡର ନୀତି ସହିତ ଓଡ଼ିଶା ଯଦି ଆଗେ ବଢ଼େ, ତେବେ ଏହା କେବଳ ଭାରତ ପାଇଁ ନୁହେଁ—ସାରା ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଦରିଦ୍ରତା ମୁକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ମଡେଲ୍ ହୋଇପାରିବ