ଓଡ଼ିଶା ଭାରତର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାର ଧାରକ। ଏହି ମାଟିରେ କୃଷି, ଉଦ୍ୟାନ, ପଶୁପାଳନ ଓ ମାଛଚାଷ କେବଳ ଜୀବିକା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଜୀବନଶୈଳୀ। ଆଜି ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱ ଆର୍ଥିକତା ଗ୍ରାମୀଣ ଆଧାରିତ ବିକାଶ, ସସ୍ଥାୟୀ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଉଦ୍ୟୋଗ ଦିଗରେ ଆଗୁଆଁଉଛି, ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ସମ୍ଭାବନା ଅପାର।କୃଷି ଓ ଉଦ୍ୟାନ: ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଣଶକ୍ତି -ଧାନ, ଡାଲି, ତେଲବିଜ, ଶାକ-ସବ୍ଜି, ଫଳମୂଳ—ଓଡ଼ିଶାର କୃଷି ବୈବିଧ୍ୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଆମ୍ବ, କଦଳୀ, ପଣସ, ନଡ଼ିଆ, ହଳଦୀ, ଅଦା, କାଜୁ ଭଳି ଉଦ୍ୟାନ ଫସଲ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ନୂଆ ଦିଗ ଦେଇପାରେ। ତାମିଳନାଡୁରେ ଯେପରି କୃଷି ସହ ଆଗ୍ରୋ-ପ୍ରୋସେସିଂ ଓ ରପ୍ତାନିକୁ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ସେହିପରି ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ-ଯୋଗ (Value Addition) ମାଧ୍ୟମରେ କୃଷକଙ୍କ ଆୟ ଦୁଇଗୁଣା ହୋଇପାରେ।ପଶୁପାଳନ ଓ ମାଛଚାଷ: ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିର ମଜବୁତ ଆଧାର-ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ, ଛେଳି-ମେଢ଼ା ପାଳନ, କୁକୁଡ଼ିଚାଷ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ ଚାଷ ଗ୍ରାମୀଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦ୍ରୁତ ଆୟର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତ। କେରଳରେ ଯେପରି ବ୍ୟାକ୍ୱାଟର ମାଛଚାଷ ସହ ପର୍ଯ୍ୟଟନକୁ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଓଡ଼ିଶାର ଚିଲିକା, ଭିତରକଣିକା, ନଦୀ-ନାଳା ଓ ସମୁଦ୍ରତଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେହି ମଡେଲ୍କୁ ସଫଳଭାବେ ଅନୁକରଣ କରାଯାଇପାରେ।ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସହ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶର ସେତୁ
ଗୋଆ, ମାଲଦ୍ୱୀପ୍, ସିଙ୍ଗାପୁର ଓ ହଂକଂ ଦେଖାଇଦେଇଛନ୍ତି ଯେ କିପରି ସୀମିତ ଭୂମି ଓ ସଂସାଧନକୁ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଶ୍ୱ ମାନଚିତ୍ରରେ ସ୍ଥାନ ମିଳିପାରେ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଗ୍ରାମ ପର୍ଯ୍ୟଟନ, କୃଷି ପର୍ଯ୍ୟଟନ (Agro-Tourism), ମତ୍ସ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଆଧାରିତ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଯୁବକ-ଯୁବତୀଙ୍କୁ ରୋଜଗାର ମିଳିପାରିବ।କୁଟିର ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଶିଳ୍ପ: ପରମ୍ପରାରୁ ଆଧୁନିକତାକୁ-ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ର, ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, ଢୋକ୍ରା କଳା, ଶଙ୍ଖଶିଳ୍ପ—ଏସବୁ ଓଡ଼ିଶାର ଗର୍ବ। ସିଙ୍ଗାପୁର ଓ ହଂକଂ ଯେପରି ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବିଶ୍ୱ ବଜାର ସହ ଯୋଡ଼ିଛନ୍ତି, ଓଡ଼ିଶାର କୁଟିର ଶିଳ୍ପକୁ ମଧ୍ୟ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ରପ୍ତାନି ସହ ଯୋଡ଼ିଲେ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତି ନୂଆ ଗତି ପାଇବ।ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ପରମ୍ପରାଗତ ଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସାଧନ—ଏହି ତିନୋଟିର ସମନ୍ୱୟ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ସଫଳତାର ଚାବି। ତାମିଳନାଡୁ, କେରଳ, ଗୋଆ କିମ୍ବା ମାଲଦ୍ୱୀପ୍ ଭଳି ରାଜ୍ୟ ଓ ଦେଶମାନଙ୍କ ଅନୁଭବରୁ ଶିଖି ଯଦି ଓଡ଼ିଶା ନିଜର କୃଷି, ଉଦ୍ୟାନ, ପଶୁପାଳନ, ମାଛଚାଷ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ କୁଟିର ଶିଳ୍ପକୁ ଏକ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧିପାରେ, ତେବେ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ କେବଳ ସ୍ୱପ୍ନ ରହିବ ନାହିଁ—ସେ ଏକ ସଜୀବ ବାସ୍ତବତା ହେବ।ଓଡ଼ିଶାର ଭବିଷ୍ୟତ ଗ୍ରାମରେ ଅଛି, ଆଉ ଗ୍ରାମର ସକ୍ତି ହେଉଛି ତାହାର ମାଟି, ପାଣି, ପରମ୍ପରା ଓ ପରିଶ୍ରମୀ ମଣିଷ। କୃଷି ଠାରୁ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ସମଗ୍ର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ,ଓଡ଼ିଶା କେବଳ ଏକ ଭୂଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳ ନୁହେଁ—ଏହା ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନାର ଭୂମି। ଯେଉଁଠି ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି, ବୌଦ୍ଧ ଓ ଶୈବ ପରମ୍ପରା, ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ ଓ ପ୍ରକୃତି ଏକାକାର ହୋଇଛି। ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆଧାର ଉପରେ ଯଦି କୃଷି, ଉଦ୍ୟାନ, ପଶୁପାଳନ, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ କୁଟିର ଶିଳ୍ପକୁ ସଂଯୋଜିତ କରାଯାଏ, ତେବେ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶର ଏକ ନୂଆ ଇତିହାସ ରଚିତ ହୋଇପାରିବ। ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ଓ କୃଷି ସଭ୍ୟତା ପୁରୀ, କୋଣାର୍କ, ଭୁବନେଶ୍ୱର, ଜୋରନ୍ଦା, ଧୌଳି, ଲଳିତଗିରି, ଉଦୟଗିରି–ଖଣ୍ଡଗିରି ପରି ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ କୃଷି ସଭ୍ୟତା ସହ ଗଭୀରଭାବେ ଜଡିତ। ମନ୍ଦିର, ମଠ ଓ ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପରମ୍ପରାଗତ ଚାଷ, ଗୋସେବା, ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଚାଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହାକୁ “ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ–କୃଷି ପର୍ଯ୍ୟଟନ (Spiritual Agro-Tourism)” ଭାବରେ ବିକଶିତ କରାଯାଇପାରେ।କେରଳ ଓ ତାମିଳନାଡୁରୁ ଶିକ୍ଷା ,ତିରୁପତି, ମଦୁରାଇ, ରାମେଶ୍ୱରମ୍ ଭଳି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତାମିଳନାଡୁରେ କୃଷି, ପୁଷ୍ପ ଚାଷ, ଦୁଗ୍ଧ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନକୁ ଏକାସାଥି ଆଗକୁ ନେଇଛି। କେରଳରେ ଆଶ୍ରମ, ଆୟୁର୍ବେଦ, ନୈସର୍ଗିକ କୃଷି ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ୱୟ ଦେଖାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଏହି ମଡେଲ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବ।ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ, ପଶୁପାଳନ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଚିଲିକା ଓ ଧୌଳି ପରି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ବୌଦ୍ଧ ଶାନ୍ତି ଦର୍ଶନ ସହ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ସଭ୍ୟତା ଜଡିତ। ମାଲଦ୍ୱୀପ୍ ଯେପରି ସମୁଦ୍ର, ଆତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ଓ ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ପର୍ଯ୍ୟଟନରେ ପରିଣତ କରିଛି, ସେହିପରି ଓଡ଼ିଶାରେ ଶାନ୍ତି, ଧ୍ୟାନ, ଜୈବିକ ଖାଦ୍ୟ, ଦୁଗ୍ଧ ଓ ମାଛ ଆଧାରିତ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନକୁ ଆକର୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର କରାଯାଇପାରେ।କୁଟିର ଶିଳ୍ପ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥନୀତି ମନ୍ଦିର କେନ୍ଦ୍ରିକ ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ, ଶଙ୍ଖ, ବସ୍ତ୍ର, ପ୍ରସାଦ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ—ଏସବୁ କୁଟିର ଶିଳ୍ପ ଗ୍ରାମୀଣ ରୋଜଗାରର ମୂଳ ହୋଇପାରେ। ସିଙ୍ଗାପୁର ଓ ହଂକଂ ଯେପରି ସାଂସ୍କୃତିକ ପର୍ଯ୍ୟଟନକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ବଜାର ସହ ଯୋଡ଼ିଛନ୍ତି, ଓଡ଼ିଶାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କଳାକୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ମୂଲ୍ୟ ଦିଆଯାଇପାରେ। ଭବିଷ୍ୟତ ଓଡ଼ିଶା: ଆତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ସହ ଆର୍ଥିକ ସମୃଦ୍ଧି,ଓଡ଼ିଶାର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ତାହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା, ପ୍ରକୃତି ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ। ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ପରମ୍ପରାଗତ ଜ୍ଞାନର ସମନ୍ୱୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଯଦି କୃଷି, ଉଦ୍ୟାନ, ପଶୁପାଳନ, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଏକ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧାଯାଏ, ତେବେ ଓଡ଼ିଶା ଭାରତକୁ ନୁହେଁ—ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ସସ୍ଥାୟୀ ଓ ଶାନ୍ତିମୟ ବିକାଶ ମଡେଲ୍ ଦେଇପାରିବ।ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ଅଛି, ସେଠି ସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ। ଓଡ଼ିଶା ସେହି ପଥର ପ୍ରାକୃତିକ ଦିଗଦର୍ଶକ। ।(1) ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି କେନ୍ଦ୍ରିକ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତି : କୃଷି ଠାରୁ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ କେବଳ ଆସ୍ଥାର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ, ସେ ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ–ଆର୍ଥିକ ସଭ୍ୟତାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ। ପୁରୀ ମନ୍ଦିରକୁ ଘେରି ଥିବା କୃଷି, ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ, ନଡ଼ିଆ, ଧାନ, ଶାକ–ସବ୍ଜି, ଫୁଲ ଚାଷ ଓ ପ୍ରସାଦ ପ୍ରଣାଳୀ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ “ମନ୍ଦିର ଆଧାରିତ ଅର୍ଥନୀତି”ର ଉଦାହରଣ।ତାମିଳନାଡୁର ତିରୁପତି କିମ୍ବା ମଦୁରାଇ ଯେପରି ମନ୍ଦିରକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି କୃଷି, ପୁଷ୍ପ ଚାଷ, ଦୁଗ୍ଧ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବିକାଶ କରିଛି, ସେହିପରି ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଆଗ୍ରୋ–ସ୍ପିରିଚୁଆଲ୍ ଟୁରିଜ୍ମ ବିକଶିତ ହୋଇପାରେ।ମହାପ୍ରସାଦ, ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, ଶଙ୍ଖଶିଳ୍ପ, ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଖାଦ୍ୟ ପରମ୍ପରାକୁ ଯଦି ଆଧୁନିକ ବଜାର ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ତେବେ ପୁରୀ କେବଳ ତୀର୍ଥ ନୁହେଁ—ଏକ ସସ୍ଥାୟୀ ଗ୍ରାମୀଣ ଉନ୍ନତିର ମଡେଲ୍ ହୋଇପାରିବ ବୌଦ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ଶାନ୍ତି ଆଧାରିତ ଅର୍ଥନୀତି : ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆ ପରିଚୟ,ଧୌଳି, ଲଳିତଗିରି, ଉଦୟଗିରି, ରତ୍ନଗିରି—ଓଡ଼ିଶାର ବୌଦ୍ଧ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନ ପର୍ଯ୍ୟଟନର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହୋଇପାରନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଅହିଂସା, ସରଳତା ଓ ପ୍ରକୃତି ସହ ସମନ୍ୱୟ ଦର୍ଶନ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ ସହ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ମିଶିଯାଏ।କେରଳ ଯେପରି ଆୟୁର୍ବେଦ, ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜୈବିକ କୃଷିକୁ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସହ ଯୋଡ଼ିଛି, ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟ ବୌଦ୍ଧ କେନ୍ଦ୍ର ଚାରିପାଖରେ ଜୈବିକ ଚାଷ, ଗ୍ରାମୀଣ ହୋମ୍ଷ୍ଟେ, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ ଓ ପଶୁପାଳନ ଆଧାରିତ ଜୀବନଶୈଳୀ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିପାରିବ।ମାଲଦ୍ୱୀପ୍ ଯେପରି ଶାନ୍ତି ଓ ପ୍ରକୃତିକୁ “ବ୍ରାଣ୍ଡ” କରିଛି, ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟ ବୌଦ୍ଧ ଶାନ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟଟନ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଶ୍ୱ ମାନଚିତ୍ରରେ ନୂଆ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ।ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ–କୃଷି–ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆଧାରିତ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ ଭିଷନ୍,ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏକ ସମଗ୍ର ନୀତି ଆବଶ୍ୟକ, ଯେଉଁଠି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର, ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ କାମ କରିବ। ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ଚାରିପାଖରେ Agro–Spiritual Tourism Zones,ମନ୍ଦିର/ଆଶ୍ରମ ଆଧାରିତ ଜୈବିକ କୃଷି ଓ ଗୋପାଳନ,ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ, ଡେରି, ମଧୁ ଓ ହର୍ବାଲ୍ ଉତ୍ପାଦର ମୂଲ୍ୟ-ଯୋଗ,କୁଟିର ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପକୁ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସହ ସିଧାସଳଖ ଯୋଡ଼ା,ଯୁବକ-ଯୁବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରାମୀଣ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉଦ୍ୟମିତା,ସିଙ୍ଗାପୁର ଓ ହଂକଂ ଯେପରି ସୀମିତ ସଂସାଧନକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନାରେ ପରିଣତ କରିଛନ୍ତି, ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟ ନିଜର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଧନକୁ ଗ୍ରାମୀଣ ସମୃଦ୍ଧିର ମୂଳ ଶକ୍ତି କରିପାରିବ।ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ, କର୍ମ ଓ କୃଷି ଏକାକାର—ସେଠି ସସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ନିଶ୍ଚିତ। ଓଡ଼ିଶା ସେହି ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ସକ୍ଷମ।
,
